Nowe przepisy DBA - uniknij problemów z urzędem skarbowym

Dlaczego temat pozornej samodzielności jest teraz tak ważny?

Przez wiele lat obowiązywał w Holandii tzw. moratorium na egzekwowanie przepisów związanych z ustawą DBA (Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties). Oznaczało to, że choć prawo istniało, to nie było ono w praktyce egzekwowane – chyba że dochodziło do ewidentnego nadużycia.

Od 1 stycznia 2025 roku moratorium przestało obowiązywać. Urząd skarbowy aktywnie kontroluje, czy samozatrudnieni rzeczywiście działają jako niezależni przedsiębiorcy, czy też są w praktyce pracownikami na umowie zlecenia, co wiąże się z innymi obowiązkami podatkowymi i składkowymi. Choć w 2025 roku nie będą jeszcze nakładane kary pieniężne, możliwe są już poważne dopłaty do podatków i składek – tzw. „naheffing”, sięgające nawet kilkudziesięciu tysięcy euro.

Czym jest „pozorna samodzielność” (schijnzelfstandigheid)?

Pozorna samodzielność to sytuacja, w której samozatrudniony wykonuje pracę w warunkach typowych dla etatu, ale formalnie nie jest zatrudniony jako pracownik. Przykład? Osoba ma tylko jednego klienta, pracuje według jego wytycznych, w jego siedzibie i godzinach, używa jego sprzętu, nie ponosi ryzyka finansowego i nie ma możliwości wysłania zastępcy. Mimo faktury i kontraktu „B2B”, w praktyce jest zwykłym pracownikiem.

Wyrok w sprawie Deliveroo?

Przełomowy okazał się wyrok holenderskiego Sądu Najwyższego w sprawie platformy Deliveroo. Kurierzy, którzy pracowali na podstawie umów zlecenia jako „samozatrudnieni”, w praktyce wykonywali swoją pracę zgodnie z instrukcjami, w określonym czasie i miejscu. Sąd uznał, że mimo kontraktu, ich praca nosi znamiona stosunku pracy – a więc powinni być traktowani jak pracownicy, z wszystkimi konsekwencjami (podatkowymi, ubezpieczeniowymi i socjalnymi).

To orzeczenie pokazuje jasno: nie liczy się to, co zapisane w umowie, lecz rzeczywisty sposób wykonywania pracy.

9 kryteriów oceny relacji pracodawca – zleceniobiorca

W odpowiedzi na potrzebę jasności, Belastingdienst opublikował pod koniec 2024 roku listę 9 kryteriów oceny relacji pomiędzy przedsiębiorcą a samozatrudnionym. Oto one:

• Charakter i czas trwania pracy – czy praca jest tymczasowa czy stała? Czy wpisuje się w podstawową działalność firmy?
• Kto ustala treść pracy i godziny? – czy samozatrudniony sam decyduje, czy działa pod dyktando zleceniodawcy?
• Stopień integracji w firmie zleceniodawcy – czy zzp’er działa niezależnie, czy jest "częścią zespołu"?
• Obowiązek osobistego wykonania pracy – czy może wysłać zastępcę?
• Sposób ustalania warunków współpracy – czy są wynikiem negocjacji, czy jednostronnych warunków?
• Ustalenie wynagrodzenia – kto i jak je ustala?
• Wysokość wynagrodzenia – czy przypomina bardziej stawkę godzinową dla pracownika?
• Ryzyko finansowe – kto ponosi ryzyko za zlecenie?
• Zachowanie się jak przedsiębiorca – czy zzp’er reklamuje się, ma stronę internetową, wielu klientów, ubezpieczenia itd.?

Jeśli w praktyce samozatrudniony działa jak pracownik, nawet najlepsza umowa „B2B” go nie uratuje.

Jak wygląda kontrola Belastingdienst?

Kontrole mogą być inicjowane losowo, na podstawie donosu lub w wyniku analizy ryzyka (np. wielu samozatrudnionych, powtarzalne zlecenia, jedna branża). Podczas kontroli analizowane są nie tylko umowy, ale również:

• treść korespondencji (e-maile, komunikatory),
• grafiki pracy,
• miejsce wykonywania pracy,
• sposób nadzoru,
• stopień zależności ekonomicznej.

Często kontrola obejmuje też rozmowy z wykonawcami i analizę ich sytuacji biznesowej.

Jakie są konsekwencje wykrycia pozornej samodzielności?

Jeśli Belastingdienst uzna, że samozatrudniony był w rzeczywistości pracownikiem, może to skutkować:

• obowiązkiem zapłaty zaległych składek na ubezpieczenie społeczne,
• dopłatą podatku dochodowego (loonbelasting),
• utratą prawa do ulg dla przedsiębiorców (np. zelfstandigenaftrek),
• potencjalnymi roszczeniami o świadczenia pracownicze (urlop, wynagrodzenie chorobowe, odprawy).

W skrajnych przypadkach może dojść do rozprawy sądowej i kary za nadużycie prawa.

Jakie zmiany prawne są planowane? VBAR i Zelfstandigenwet

W reakcji na chaos związany z ustawą DBA, rząd przygotował nowe przepisy – Wet VBAR (Wet verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden). Zakłada ona m.in.:

• uproszczenie definicji stosunku pracy,
• wprowadzenie domniemania zatrudnienia przy stawkach poniżej określonego poziomu (np. 32,24 €/h),
• wyraźniejsze kryteria dotyczące samodzielności.

VBAR miał wejść w życie w 2026 roku, ale ze względu na krytykę, termin został przesunięty, a projekt wymaga poprawek. Równolegle pojawił się kontrprojekt Zelfstandigenwet, wspierany przez środowisko samozatrudnionych. Proponuje on, by kluczowym kryterium była wolność i odpowiedzialność biznesowa zzp’era – nie tylko organizacyjne aspekty pracy.

Czy można jeszcze korzystać z umów modelowych?

Do 2024 roku Belastingdienst oferował tzw. umowy modelowe, które miały dawać bezpieczeństwo prawne. Niestety – w praktyce często okazywało się, że były używane w sposób niezgodny z rzeczywistością. Od września 2024 roku urząd nie ocenia już nowych wzorców, a istniejące będą ważne tylko do końca 2029 roku – i to bez gwarancji!

Narzędzia pomocne przedsiębiorcom

Aby uniknąć błędów i nieświadomego łamania prawa, warto korzystać z dostępnych narzędzi:

• Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie – interaktywny test online od Ministerstwa Spraw Społecznych, który pomaga ocenić charakter relacji.
• Keuzehulp contractvormen – pomoc w wyborze właściwej formy współpracy.

   

Podsumowanie: Co powinien zrobić polski przedsiębiorca w Holandii?

Jeśli jesteś zleceniodawcą:

• Przeanalizuj wszystkie relacje z samozatrudnionymi.
• Zastanów się, czy ktoś nie wykonuje pracy jak pracownik.
• Korzystaj z narzędzi do oceny ryzyka.

Jeśli jesteś zzp’erem:

• Dbaj o niezależność: wielu klientów, własny sprzęt, samodzielność organizacyjna.
• Dokumentuj swoje działania biznesowe – faktury, reklamy, umowy.
• Rozważ ubezpieczenia i rejestracje potwierdzające status przedsiębiorcy.

Rok 2025 to czas wielkich zmian w podejściu do samozatrudnienia. Polscy przedsiębiorcy w Holandii muszą być czujni i dobrze przygotowani – zarówno po stronie formalnej, jak i praktycznej.

Potrzebujesz wsparcia w ocenie swojej sytuacji? Skontaktuj się ze specjalistą lub skorzystaj z dostępnych narzędzi online, zanim będzie za późno.